Lees hier het tweede coronaverhoor van Hugo de Jonge terug
Goedendag en welkom in dit liveblog. Hier houd ik, Kim Einder, je vandaag op de hoogte van de openbare verhoren van de parlementaire enquête over het coronabeleid.
Liveblog
3 sep 2026 om 17.56 u
Volgende week naast Rutte ook Kuipers en OMT-lid Schreijer verhoord
Nabrander: zojuist zijn ook de laatste twee namen van de laatste openbare verhoren bekendgemaakt. Na Mark Rutte op maandag volgen nog er nog twee.
Volgende week woensdag is Ernst Kuipers aan de beurt. Om je geheugen op te frissen: hij was verantwoordelijk voor onder meer de spreiding van coronapatiënten over alle beschikbare intensivecarebedden in Nederland en was in het staartje van de pandemie (vanaf 10 januari 2022) minister van Volksgezondheid.
Op donderdag, de laatste verhoordag, neemt Anja Schreijer plaats in de verhoorzaal. Zij was OMT-lid, hoofd Algemene Infectieziekten bij de GGD Amsterdam en voorzitter van het Landelijk Overleg Infectieziektebestrijding van het RIVM.
Hierna zal de coronacommissie de onderzochte besluitvorming tijdens de pandemie reconstrueren en een rapport met conclusies en aanbevelingen schrijven. Dat verschijnt vermoedelijk in het eerste kwartaal van 2027.
3 sep 2026 om 17.37 u
En daarmee zijn we aan het eind gekomen van De Jonges tweede coronaverhoor. Komende maandag om 10.00 uur gaan we verder, met opnieuw een tweede verhoor. Dan zien we oud-premier Rutte terug als getuige.
Heb je nog vragen of opmerkingen naar aanleiding van dit verhoor, mail me dan op Kim@nu.nl. Bedankt voor het meelezen en een fijne avond gewenst!
3 sep 2026 om 17.35 u
De Jonge wordt nog steeds bedreigd
Als laatste onderwerp worden dreigementen uit coronatijd besproken. Niet alleen hij en andere bewindslieden werden bedreigd, maar ook bijvoorbeeld OMT-leden, andere wetenschappers, medewerkers van teststraten en De Jonges familieleden.
"Zeker mijn dochter heeft daar ongelooflijk veel last van gehad. Ze is zelf ook heel intensief bedreigd en heeft geleefd met de angst dat haar vader op een dag niet meer thuis zou komen." Dankzij "politiemensen en veiligheidsmensen die ongelooflijk goed op onze veiligheid hebben gelet" heeft er "uiteindelijk nooit een echt levensbedreigend incident plaatsgevonden", zegt hij. De dreigementen hebben zijn bewegingsvrijheid beïnvloed, maar niet zijn werk. De Jonge wordt nog steeds bedreigd, vertelt hij ook.
Om dit soort bedreigingen in de toekomst te voorkomen, pleit De Jonge onder meer voor een identificatieplicht op sociale media. "Het is zo ondermijnend, daar moeten we vanaf."
3 sep 2026 om 17.30 u
De Jonge vindt niet dat hij polariseerde
De oud-minister kan zich absoluut niet vinden in de suggestie dat zijn communicatie polariserend zou werken. Hij spreekt liever van "polemiseren: de scherpte opzoeken in het debat om mensen aan het denken te zetten", reageert hij. "Polariseren is bewust mensen tegen elkaar opzetten. Dat heb ik natuurlijk nooit gedaan."
De Jonge hamerde er tijdens persconferenties en andere publieke optredens op dat niet alle Nederlanders zich hadden gevaccineerd en dat ongevaccineerden "IC-bedden bezet hielden".
Maar "ik heb geen schuldigen aangewezen", vindt hij. "Dat vaccinatie de uitweg is uit deze crisis, daar mag een minister van Volksgezondheid op wijzen." Hij herhaalt zijn woorden uit het vorige verhoor: "De minister van Volksgezondheid kan geen Zwitserland zijn."
3 sep 2026 om 17.08 u
De Jonge wil ondanks ede communicatie geen rapportcijfer geven
De commissie vraagt De Jonge om de communicatie over het coronabeleid te beoordelen met een rapportcijfer. Maar De Jonge, die onder ede staat en dus verplicht is om te antwoorden, weigert dat.
Commissielid Huidekooper: "U bent verplicht te antwoorden"
De Jonge: "Ja maar wel naar waarheid."
Huidekooper: "Maar u staat onder ede."
De Jonge: "Ik vind het echt ongepast. Dat is niet aan mij."
Uiteindelijk vertelt De Jonge wel dat de persconferenties "in het begin niet helemaal doordacht waren" en de communicatie in algemene zin "nog intensiever had gekund om mensen nog meer mee te nemen in het 'waarom'." Het gaat dan onder meer de communicatie die gericht was op specifieke groepen. Maar een rapportcijfer geeft hij niet.
3 sep 2026 om 17.02 u
Commissie: heeft De Jonge nú geen tunnelvisie?
Aangezien meerdere verhoorden eerder aangaven dat zij weliswaar alternatieve standpunten mochten innemen maar die vervolgens niet terugzagen in het coronabeleid, vraagt commissielid Mutluer zich af of er bij De Jonge nú geen sprake is van tunnelvisie. Maar nee, vindt hij, omdat het kabinet bleef vasthouden aan "het hoge doel", het beschermen van de kwetsbaren en bewaken van de zorgcapaciteit.
"Als je blijft vasthouden aan dat hoge doel, dat aan het begin van de crisis is vastgesteld en nooit door het kabinet of de Kamer fundamenteel ter discussie is gesteld... Als je niet bereid bent dat los te laten, dan is er op den duur een grens aan ruimte voor alternatieven of ruimte om rekening te houden met maatschappelijke schade."
3 sep 2026 om 16.58 u
Rutte had 'ruzie' met De Jonge, maar De Jonge vond dat meevallen
Het knetterde weleens in het kabinet, gaf Rutte aan in zijn verhoor. Hij herinnerde zich bijvoorbeeld een ruzie met De Jonge en een ruzie tussen De Jonge en Grapperhaus.
"Ik zou het zelf geen ruzies noemen, maar het botste natuurlijk wel", reageert De Jonge. "Ik denk dat dat in alle kabinetten voorkomt als er spannende dingen op de rol staan. Dat hoort ook bij het politieke vak. We hebben juist inhoudelijk geknetterd en gebotst, ik denk dat dat juist moet."
Van een tunnelvisie was geen sprake, ondanks de ruzies, denkt hij. "Tunnelvisie hebben we, denk ik, weten te voorkomen door Catshuisoverleggen in te bouwen, die momenten van reflectie. En door altijd de volledige ministerraad aan tafel te hebben bij coronabesluiten. En door niet alleen het OMT te laten adviseren maar tal van andere adviseurs ook. En door de Kamer vanuit de volle breedte ieder besluitvormingspakket te laten bediscussiëren."
3 sep 2026 om 16.49 u
De Jonge zat vast in 'ijzeren modus'
De premier en de ministers van Volksgezondheid en Justitie stonden aan het hoofd van de crisis. Ze konden elkaar "blind vertrouwen", zegt De Jonge, en de verhoudingen waren goed. Natuurlijk moest er ook overlegd worden met de rest van het kabinet, die het niet altijd eens waren met de maatregelen die werden bedacht "Natuurlijk was er frictie, het is lastig om iedereen goed te bedienen. Dispuut is onderling ook goed, want dan komen er perspectieven samen."
Bewindslieden wilden vaker worden betrokken bij besluitvorming, maar dat kwam er vaak niet van. De Jonge spreekt in het verhoor vaker over het "ijzeren regime" of "ijzeren modus" waar ze inzaten tijdens de coronacrisis. Op vrijdag kwam het OMT-advies, op zondag werd vergadering in het Catshuis en tegen dinsdagmiddag moest het besluit zijn genomen. De Jonge zat vanwege de tijdsdruk dan niet altijd op kritiek te wachten.
"We hebben normaal collegiaal debat gehad, maar als het uur nadert, dan verwacht je van je collega's dat ze zich tot die ritmiek verhouden", zegt hij. "Natuurlijk reageerde ik weleens defensief op kritiek. Maar ik leidde de crisisaanpak, niet een debatcentrum."
3 sep 2026 om 16.33 u
De Jonge noemt Catshuissessies een 'brainstorm'
Het valt op dat De Jonge de zondagse overleggen in het Catshuis meermaals een "brainstorm" noemt. Dat klinkt heel vrijblijvend, maar lijkt niet overeen te komen met wat Grapperhaus gisteren zei. Die meldde dat coronamaatregelen na acht op de tien Catshuissessies "al goed in de steigers" stonden.
Oud-topambtenaar Mark Roscam Abbing zei tijdens zijn verhoor zelfs dat dat na "negen op de tien" Catshuisoverleggen al het geval was. En dat er sprake was van een sterke vorm van "trechtervorming" bij die informeel bedoelde sessies.
3 sep 2026 om 16.08 u
Het verhoor gaat nu verder.
3 sep 2026 om 16.03 u

Terwijl De Jonge en de coronacommissie kort pauzeren, kunnen we even een blik achter de schermen werpen. Volg je het debat via onze livestream? Al die verschillende shots vanuit verschillende hoeken maken we niet zelf. De beelden zijn van Debat Direct, het team dat ook bijvoorbeeld alle Kamer- en commissiedebatten registreert.
3 sep 2026 om 15.58 u
Over de Kamer: 'Ooit zullen ze gestraft worden in het hiernamaals'
Andersom vindt De Jonge dat hij zelf te weinig tijd had om zijn werk goed te doen, blijkt wanneer commissielid Mutluer hem met zijn eigen appverkeer confronteert.
"Het debat was ruk", stuurde CDA'er de Jonge naar justitieminister Grapperhaus na een Kamerdebat. "Ooit zullen ze gestraft worden, in het hiernamaals en misschien nog wel eerder. Eindelijk wordt dan het verhaal verteld over hoe de Kamer de 'brandweer' deze crisis van zijn werk heeft gehouden." Met de 'brandweer' bedoelde hij de politieke crisisbestrijders, dus onder meer het ministerie van Volksgezondheid.
"Dat was niet erg gepast", reageert De Jonge op zijn eigen appjes. Volgens hem was het het gevolg van "frustratie" en werkdruk. "De intensiteit was gewoon heel erg hoog. Ook op het departement. Soms was het gewoon ondoenlijk. Ik zou ook geen ander land weten waar elke twee weken een coronadebat was."
"Dat is toch een les voor de volgende keer, om dat gesprek explicieter te voeren met de Kamer: 'Dit is te intensief, dit gaat ten koste van de brandweer die moet blussen'", reflecteert hij. Op zijn ministerie was geopperd om bijvoorbeeld het grote aantal Kamervragen en de hoge werkdruk daardoor aan te kaarten bij de Kamer. Maar "kennelijk voelde ik die ruimte niet", zegt De Jonge.
Terwijl hij vertelt, probeert Mutluer hem meermaals te onderbreken zodat ze verder kunnen met het volgende onderwerp. De Jonge negeert dat en praat door.
3 sep 2026 om 15.52 u
De Jonge blijft erbij: Kamer is niet tegengewerkt door het kabinet
Het gaat nu al een minuut of twintig over de parlementaire controle en de bewegingsruimte van de Tweede Kamer. De Jonge is en blijft ervan overtuigd dat "alle parlementaire checks and balances, hoe ingewikkeld dat soms ook was, altijd overeind zijn gebleven".
Ondanks extreem lange Kamerbrieven en zeer weinig voorbereidingstijd voor debatten heeft de Kamer haar controlerende taak optimaal kunnen vervullen, vindt hij. "Die ruimte is gewoon wettelijk bepaald. Ze hebben altijd de mogelijkheid gehad om wetten te wijzigen of te blokkeren." Dat is ook gebeurd, vervolgt hij: zo was het coronatoegangsbewijs na ingrijpen van de Kamer alleen binnen in de horeca nodig, niet buiten op het terras.
Zijn standpunt staat daarmee haaks op dat van onder anderen oud-vicepremier Carola Schouten en voormalig SCP-directeur Kim Putters in hun verhoren. Die waren wel kritisch op de bewegingsruimte van de Kamer.
3 sep 2026 om 15.25 u
'Niemand wilde meer doden voor zijn rekening nemen'
In eerdere verhoren is gezegd dat het gewicht van het OMT aanzienlijk was. De Jonge kan zich daar tot een bepaalde hoogte in vinden, zegt hij. "Je zoekt als kabinet een autoriteit vanuit de inhoud om je koers op te bepalen. Daarom heeft het OMT-advies veel gewicht gehad, daar hebben we in het begin veel op geleund. Na verloop van tijd kregen we ook andere adviseurs, zoals het SCP en CPB."
Dat had eerder gekund, geeft hij toe. "Maar in de loop van de crisis zijn we het steeds beter gaan doen, alle perspectieven kwamen samen." Maar die werden niet even zwaar gewogen. De Jonge vraagt zich af of dat wel had gekund. "Het ging om vraagstukken van leven en dood. Niemand wilde meer doden voor z'n rekening nemen om tegemoet te komen aan de maatschappelijke schade."
"We hadden het beter kunnen doen, hadden eerder meer adviseurs aan tafel kunnen hebben. Maar het kan niet even zwaar wegen als het OMT als het aankomt op leven en dood."
3 sep 2026 om 15.17 u
'OMT is zo onafhankelijk als wat, Van Dissel laat zich niet beïnvloeden'
De onafhankelijkheid van het OMT komt terug in de volgende vragen die De Jonge moet beantwoorden. Het gaat over de rol van het team en het gewicht ervan in de besluitvorming. Volgens de voormalige minister zat er een vrij duidelijke grens tussen het OMT en het kabinet en daarmee tussen de wetenschap en de politiek. Dat OMT-voorman Jaap van Dissel bij alle gesprekken over het coronabeleid aan tafel zat zorgde niet voor vermenging, zegt De Jonge.
"Van Dissel was van belang. Hij kon een OMT-advies direct duiden en goed advies geven. Heel sterk dat de voorman van het OMT uit eerste hand bij besluitvormingstafels kon zeggen wat het team bedoeld had", zegt hij. Daarbij bestond geen risico op beïnvloeding. "Van Dissel laat zich niet beïnvloeden."
3 sep 2026 om 15.17 u

Tussen alle hoofdzaken door even een bijzaak. We hebben jullie verzoek voorgelegd aan de fotograaf van persbureau ANP, dus hierbij een foto van de schoenen die De Jonge vanmiddag draagt.
3 sep 2026 om 15.07 u
'Honderden medewerkers werkten in kerstvakantie iedere dag'
Gevraagd naar hoe veeleisend hij was tegenover zijn medewerkers, vertelt De Jonge dat "honderden medewerkers" tijdens de kerstvakantie van 2020 "iedere dag" werkten. "Mensen hebben zich echt binnenstebuiten gewerkt."
"Ik denk dat ik heel veeleisend ben geweest en ik denk dat ik dat altijd ben", vervolgt hij. "Maar ik leg de lat hoog, zeker in een crisis waarin heel Nederland op je rekent. Het enige wat nodig is, is dat je het volhoudt. En daarvoor moet je oog blijven houden voor de menselijke maat."
"Ik denk dat iedereen op het departement nu zal zeggen dat ze nog nooit zo snoei- en snoeihard hebben gewerkt, maar ook dat ze het heel mooi vonden om deel uit te maken van iets wat zo relevant was. Ook in een volgende crisis zullen we het moeten hebben van dit soort mensen."
3 sep 2026 om 14.57 u
De Jonge blijft erbij: OMT-advies beïnvloeden was juist
Al langer weten we dat het ministerie van Volksgezondheid zeker één OMT-advies heeft beïnvloed, terwijl dat juist onafhankelijke wetenschappelijke adviezen horen te zijn. Vanwege het tekort aan mondkapjes vroeg een ambtenaar van het ministerie aan het RIVM (de auteur van het OMT-advies) om aan een conceptadvies nog de richtlijn toe te voegen dat zorgpersoneel geen mondkapjes hoefde te dragen als hun patiënt geen corona of vermoeden daarvan had. Hierdoor liep zorgpersoneel dus onbeschermd rond.
Als commissielid Dion Huidekooper vraagt "of VWS daarbij een grens is overgegaan", ontwijkt De Jonge die vraag. Iets later probeert commissielid Songül Mutluer het opnieuw. "Ik begrijp eerlijk gezegd de insinuatie niet die achter die vraag schuilgaat", reageert De Jonge. "Er is een communicatieve verduidelijking geweest en de noodzaak is onderstreept om je aan de richtlijn te houden."
Later zegt hij ook nog: "Het OMT is zo autonoom als wat. Jaap van Dissel laat zich niet adviseren."
3 sep 2026 om 14.48 u
'Nederland heeft eigen productiecapaciteit nodig'
Ook de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen zoals mondkapjes en handschoenen is iets waar het ministerie van Volksgezondheid helemaal niet over gaat. Die kochten zorginstellingen altijd zelf in, tot er aan het begin van de pandemie zo'n nijpend tekort ontstond dat het ministerie zelf ook voorraden ging inkopen en de verdeling ervan ging coördineren.
De commissie vraagt of een volgende gezondheidsminister in een volgende pandemie meer zicht zou moeten hebben op de voorraden van alle zorginstellingen. Dat niet per se, vindt De Jonge. De oplossing ligt volgens hem bij "eigen productiecapaciteit".
"Hoezo zouden ze die dingen alleen in China kunnen maken? Dat is natuurlijk onzin. Alles wat je nodig hebt in een crisis zou je 'zelf' willen maken, met buurlanden bijvoorbeeld. Je zou zelf productiecapaciteit willen hebben voor vaccins, beschermingsmiddelen en tal van andere dingen die je nodig hebt in een crisis."
3 sep 2026 om 14.43 u

De Jonge tijdens het fotomomentje aan het begin van zijn verhoor.
3 sep 2026 om 14.34 u
'Geen enkel land was voorbereid'
Op de vraag of Nederland was voorbereid op de coronacrisis, reageert De Jonge: "Ik denk dat het onmogelijk is om daar ja op te zeggen als je de omvang van de crisis in ogenschouw neemt. Ik denk dat in geen enkel land de zorgsector echt was voorbereid."
"Ik denk dat er daarnaast nog wat extra kwetsbaarheden in het Nederlandse stelsel zaten. Het gebrek aan mogelijkheden voor centrale sturing was daar een van. Het aantal IC-bedden was dat ook, al wordt dat weleens te groot gemaakt. Met meer IC-bedden hadden we hoogstens een aantal dagen doorgekund. Maar de beperkte opschaalbaarheid daarvan was en is een kwetsbaarheid."
Met 'het gebrek aan centrale sturing' bedoelt De Jonge dat hij als minister relatief weinig invloed had op zorgorganisaties. Die kunnen in Nederland in hoge mate hun eigen keuzes maken en dragen daar hun eigen verantwoordelijkheid voor. De Jonge kon zich aan het begin van de crisis dus niet zomaar bemoeien met bijvoorbeeld de GGD'en of de patiëntenspreiding.
3 sep 2026 om 14.05 u
Nog voordat commissievoorzitter Daan de Kort goed en wel aan De Jonge heeft uitgelegd hoe het verhoor in zijn werk gaat en kan vragen of de oud-minister nog iets vooraf wil zeggen, ontbreekt De Jonge hem: "Nee hoor."
3 sep 2026 om 14.02 u
Het verhoor gaat van start. Hugo de Jonge komt de zaal in, wordt even gefotografeerd door de pers en legt daarna de eed af. Met dat laatste "is hij gehouden aan de waarheid en niets dan de waarheid".
3 sep 2026 om 13.59 u
Lezersvraag: Is al duidelijk of het virus uit een lab lekte of uit de natuur kwam?
Een NU.nl-lezer mailt me de vraag of de herkomst van het coronavirus al duidelijk is. Nou, nee. Althans: niet definitief. Wetenschappers wereldwijd vinden het zeer waarschijnlijk dat het virus van dieren naar mensen is overgesprongen op de wildedierenmarkt in Wuhan, maar kunnen dat niet met 100 procent zekerheid vaststellen.
Sommige inlichtingendiensten, vooral die in Duitsland en de VS, vinden een onbedoeld laboratoriumincident waarschijnlijker. In Wuhan zit namelijk ook het Wuhan Institute of Virology. En waar mensen werken, worden fouten gemaakt. Maar voor die theorie is nooit bewijs geleverd.
Of er ooit 100 procent uitsluitsel komt? Ik vrees van niet.
3 sep 2026 om 12.53 u
En daarmee zijn we aan het eind gekomen van het verhoor van Kim Putters. Om 14.00 uur zijn we bij je terug met het (tweede) coronaverhoor van Hugo de Jonge. Tot dan!
3 sep 2026 om 12.46 u
'Denk vanaf het begin aan langetermijneffecten'
Putters herhaalt zijn boodschap en belangrijkste les: maak als kabinet tijdens een crisis vanaf het begin ruimte om na te denken over de langetermijneffecten van die crisis. "Het OMT heeft een verankerde plek in de besluitvorming. De plek voor de maatschappelijke effecten hebben we gaandeweg moeten uitzoeken. Dat zou je volgende keer anders kunnen doen."
Dan kan ook beter worden stilgestaan bij de verschillende fases van een crisis. "In een uitbraakfase is het beschermen van mensen en voorkomen van slachtoffers heel belangrijk", benadrukt hij. Maar "dat is een andere situatie dan een situatie waarin de samenleving wat meer open gaat. Je kunt allemaal afspraken maken over op welke manier welke kennis dan de besluitvorming in moet komen."
3 sep 2026 om 12.33 u
'Tweede Kamer kon meer aandacht hebben voor SCP-perspectieven'
Het verhoor ging tot dusver over het kabinet, maar de Tweede Kamer ontving de SCP-rapporten ook. De commissie vraagt Putters of de Tweede Kamer voldoende aandacht had voor die rapporten met daarin alle sociale en maatschappelijke perspectieven.
"Ja, in brede zin ontstonden er vrij snel zorgen over de maatschappelijke effecten. Er is veel discussie geweest en er was een motie die opriep tot de oprichting van een Maatschappelijk Impact Team." Dat Kamerleden het SCP niet altijd opvoerden als bron, vindt hij niet erg.
"Ik denk dat veel Kamerleden zagen dat we aandacht hadden voor kwetsbare groepen. Was het ook voldoende? Dat vind ik eigenlijk van niet."
Het SCP is er ook voor de Tweede Kamer, benadrukt Putters. Die kan informatie of onderzoeken aanvragen bij het planbureau. Maar dat is tijdens de pandemie niet gedaan.
3 sep 2026 om 12.19 u
'Kabinet had beter kunnen communiceren over avondklok'
Het gaat ook kort over de invoering van de avondklok. Het kabinet had beter kunnen communiceren over de invoering daarvan, vindt Putters. Het had kunnen verduidelijken voor welke dilemma's het kabinet stond bij het nemen van moeilijke beslissingen.
"We hebben binnen het SCP vaak tegen elkaar gezegd dat we helderdere communicatie willen zien. De samenleving goed meenemen in de dilemma's is echt cruciaal." Dat gebeurde volgens hem te weinig. "De avondklok was zo'n zware maatregel, dat gaat lang doorwerken in het vertrouwen in de overheid. Je kunt niet zomaar grondrechten tegenover elkaar zetten. Het is een politieke weging en het is cruciaal die met de samenleving te delen."
3 sep 2026 om 12.10 u
Maatschappelijk perspectief 'kreeg ruimte', maar 'OMT-advies meer een strohalm'
"Hoe langer je in een crisis zit, hoe belangrijker het wordt dat je verschillende perspectieven ruimte geeft om tunnelvisie te voorkomen", vindt Putters. Soms kon het kabinet wat hem betreft meer aandacht schenken aan maatschappelijke perspectieven, maar dat hing dan ook af van de fase waarin de crisis verkeerde. Bijvoorbeeld of het aantal besmettingen hard steeg. "Dat wil niet zeggen dat het geen ruimte kreeg."
Toch appte Putters in januari 2021 naar zijn plaatsvervanger: "Ik meen te observeren dat de moedeloosheid in het kabinet enorm toeneemt. Het lijkt erop dat het OMT-advies geen advies meer is, maar een strohalm."
Ook dit was weer stoom afblazen tegen een collega, reageert Putters. Hij blijft erbij dat het kabinet meestal genoeg aandacht had voor zijn perspectieven.
3 sep 2026 om 12.00 u
Putters mocht na een klein jaar ook reageren op mogelijke maatregelen
Tijdens elk ministersoverleg (de eerder genoemde MCCb) gaf eerst Jaap van Dissel een presentatie over het epidemiologisch beeld, gevolgd door een presentatie van Putters over het maatschappelijk beeld, vertelt hij.
In januari 2021 kreeg dat een "bijzondere wending", appte hij destijds naar zijn plaatsvervanger. "We worden gevraagd om daarnaast advies te geven bij het mogelijk palet aan maatregelen. Dat is nog niet eerder gebeurd."
Vanaf dat moment mocht het SCP dus ook feedback geven op specifieke conceptmaatregelen voordat daarover definitief een knoop werd doorgehakt. Ondanks zijn wat cynisch klinkende appje van destijds was hij daar blij mee, vertelt hij.
3 sep 2026 om 11.45 u
Lezersvraag: Wat voor schoenen draagt De Jonge vanmiddag?
In de NUjij-reacties laat een livebloglezer weten nieuwsgierig te zijn naar het schoeisel van Hugo de Jonge vanmiddag. Hoewel in deze coronaverhoren een hoop belangrijkere zaken aan bod komen dan zijn schoenkeuze, snap ik de vraag wel. Toen we met heel Nederland aan de buis gekluisterd zaten voor de coronapersconferenties, waren zijn opvallende schoenen toch details die iedereen bijbleven.
Ik zal vanmiddag proberen in dit liveblog een foto te posten van de schoenen van De Jonge.
3 sep 2026 om 11.40 u
Communicatie over specifieke vaccintwijfels 'kon beter'
Het kabinet is er niet altijd in geslaagd om goed en niet-stigmatiserend te communiceren over bijvoorbeeld ongevaccineerden, vindt Putters. "Dat komt niet alleen door kabinetsleden maar ook bijvoorbeeld door de media." Slachtoffers van stigmatisering en vooroordelen waren bijvoorbeeld mensen met Aziatische roots en jongeren als veroorzaker van de tweede coronagolf.
Hij denkt ook dat gezondheidsminister De Jonge meer moeite had kunnen doen - of beter gezegd: ándere moeite had kunnen doen - om bijvoorbeeld zwangere vrouwen die twijfelden over de coronaprik te overtuigen zich toch te laten inenten. Er waren meer mensen die twijfelden over de coronaprik dan alleen strenggelovigen op de Biblebelt, licht hij toe. "Je moet ook aan andere groepen recht doen om ze te overtuigen vanuit hun zorgen. Ik denk dat De Jonge dat geprobeerd heeft, maar dat dat voor sommige mensen weinig expliciet is geworden."
3 sep 2026 om 11.35 u
Appje van destijds: 'De Jonge shopt in SCP-rapport'
Ook Putters wordt met zijn eigen appverkeer geconfronteerd. Zo stuurde hij een keer naar zijn plaatsvervanger dat Hugo de Jonge en de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) "shopten" in het SCP-rapport, omdat ze "bang" waren voor "ondermijning van de crisisaanpak".
"Je kunt je voorstellen dat je weleens een vergadering uit gaat met enige frustratie", reageert Putters daarop. "Mijn taak was de maatschappelijke dynamiek over te brengen in een vergadering. De taak van de ministers was om alles tegen elkaar af te wegen."
Hij vond dat er soms "wel meer gedaan kon worden" met zijn adviezen, erkent hij. "Ik hoop dat u begrijpt dat dat soms enige frustratie met zich meebracht. Ik hoop dat u dan ook een collega heeft bij wie u even stoom kunt afblazen en kunt afreageren."
Putters had er "zeker in de fase van uitbraak wel begrip voor dat bewindslieden vooral aandacht hadden voor het voorkomen van slachtoffers", zegt hij. En dat het lastig kan zijn om aan de lange termijn te denken als er een kortetermijnbesluit genomen moest worden. Juist daarom zou bij een volgende crisis al vanaf het begin structureel moeten worden nagedacht over de lange termijn, vindt hij.
3 sep 2026 om 11.27 u
Lezersvraag: Waarom werd De Jonge achter gesloten deuren gesproken?
In de NUjij-reacties gaat het ook over mijn eerdere liveblogpost over het vermoedelijke niet-openbare commissiegesprek met Hugo de Jonge. Dat is minder opvallend dan het misschien in dit liveblog overkomt.
De enquêtecommissie voerde in totaal 89 van zulke voorgesprekken in de maanden voorafgaand aan de openbare verhoren. Het waren "voorgesprekken met deskundigen, bestuurders, beslissers en andere betrokkenen" die ter voorbereiding dienden. Ook had de commissie als voorbereiding documenten, e-mails en chatberichten opgevraagd, zoals we gisteren merkten tijdens het verhoor van Grapperhaus.
Met zo veel voorgesprekken durf ik er haast wel van uit te gaan dat De Jonge ook is langsgeweest, al is de presentielijst dus niet openbaar gemaakt. Maar het was dan dus niet specifiek De Jonges verhoor dat achter gesloten deuren plaatsvond. En het was niet 'het' verhoor, maar een van de vele voorbereidende gesprekken.
3 sep 2026 om 11.16 u
Lezersvraag: Kan de centrale vraag daar niet zijn: hoe voorkomen we dit in de toekomst? En: wat hebben we geleerd van onze fouten?
Volgens mij is dat ook de centrale vraag van deze openbare verhoren. De parlementaire enquêtecommissie verwoordt haar doel als volgt: "Leren van de ervaringen uit deze crisis om beter voorbereid te zijn op eventuele volgende (gezondheids)crises". Ze nemen de toekomst er dus wel in mee.
Overigens heeft Putters zijn huiswerk opvallend goed gedaan, merk ik tijdens dit verhoor. Binnen een uur somde hij expliciet enkele 'lessen' op. Dingen die bij een volgende pandemie beter zouden kunnen, zoals vanaf het begin oog hebben voor de lange termijn.
3 sep 2026 om 11.03 u
Heb je ondertussen vragen over de parlementaire corona-enquête? Stel ze hieronder of mail ze naar Kim@nu.nl, dan probeer ik ze te beantwoorden in dit liveblog.
3 sep 2026 om 10.52 u
'Volgende crisis vergt vanaf begin meer oog voor lange termijn'
In een volgende crisis zou het kabinet al vanaf het begin meer oog moeten hebben voor de lange termijn, adviseert Putters. Nu was daar in de eerste coronamaanden maar beperkt aandacht voor, omdat de "kennisstructuur en besluitvormingsstructuur" daar niet op waren ingericht. De informatie van het RIVM werd daardoor anders gewogen dan de informatie van bijvoorbeeld het SCP.
"Je moet meteen nadenken over langetermijneffecten: wat gaat er nog gebeuren als deze crisis voorbij is?" Tijdens de pandemie gebeurde dat slechts "stap voor stap", vertelt Putters. "Geef het meteen een duidelijke plek, zodat het een stevigere weging kan krijgen en communiceer daarover met de samenleving", raadt hij aan.
3 sep 2026 om 10.42 u

Putters tijdens het fotomomentje aan het begin van zijn verhoor.
3 sep 2026 om 10.37 u
Putters zat standaard bij ministersoverleg en soms in Catshuis
Het SCP zat ook aan tafel bij de MCCb, de Ministeriële Commissie Crisisbeheersing. Die commissie met onder meer Rutte en De Jonge nam vaak op dinsdag de officiële besluiten over nieuwe coronamaatregelen of -versoepelingen. De vergadering volgde op de zondagse Catshuissessie waarin bewindslieden alvast 'met de benen op tafel' overlegden.
Putters was geen vaste gast bij die Catshuisoverleggen, vertelt hij. Zo af en toe werd hij uitgenodigd "als er een duidelijke aanleiding voor was".
De commissie wijst hem erop dat RIVM-baas Jaap van Dissel er doorgaans wel bij was om de medische kant van de crisis te duiden. "Maar eenzaamheidscijfers zijn geen dagkoersen en veranderen niet elke week", reageert Putters. "Terwijl Van Dissel wel dagelijkse besmettingscijfers kon delen."
3 sep 2026 om 10.20 u
Putters had spreekrecht bij 'onderraden van ministerraad'
Het SCP onderzoekt "hoe het met Nederland en de Nederlanders gaat in alle facetten van de kwaliteit van leven", vertelt Putters. Het doet (onder meer) langjarige studies op verzoek van regering en parlement, maar ook uit zichzelf.
Het planbureau heeft een zetel en spreekrecht bij de onderraden van de wekelijkse ministerraad, vervolgt hij. "Dat betekent dat we de mogelijkheid hebben om kennis vanuit onderzoeken over de samenleving te delen. En dat heb ik ook negen jaar lang heel actief gedaan."
Putters is er inmiddels een tijdje weg. Hij werkte tot juni 2022 bij het SCP. Op archieffoto's is te zien dat hij in coronatijd ook een paar keer bij de ministerraad zelf aanschoof. In dit verhoor zal besproken worden "welke informatie op welke tafels heeft gelegen", meldt commissievoorzitter Daan de Kort.
3 sep 2026 om 10.01 u

We gaan beginnen! Kim Putters komt de zaal binnen, wordt gefotografeerd door de pers en legt de eed af.
Alhoewel het zijn eerste coronaverhoor is, is de verhoorzaal geen onbekende plek meer voor Putters. Hij werd hier in zijn rol als SCP-baas al eens verhoord door de Tijdelijke commissie Uitvoeringsorganisaties (TCU), zoals je ziet op deze archieffoto. Die commissie onderzocht in 2020 problemen bij uitvoeringsinstanties als de Belastingdienst en het UVW en hoe die menselijke maat verloren.
De TCU was een parlementaire onderzoekscommissie, geen parlementaire enquêtecommissie. Die is vaak wat kleiner dan een enquêtecommissie en kan bovendien mensen niet dwingen om verhoord te worden. Toch kwam Putters destijds netjes opdagen.
3 sep 2026 om 9.39 u
Verder verwachten we vandaag het verhoorschema van volgende week. Dat wordt dan de negende en laatste week van de openbare coronaverhoren. Vermoedelijk zien we onder meer oud-premier Rutte dan terug in de verhoorzaal. Hij is in juni al eens verhoord en zou nog eens aan de beurt komen, maar dat tweede verhoor heeft nog niet plaatsgevonden. Dit terwijl de coronacommissie hem ongetwijfeld nog genoeg te vragen heeft.
3 sep 2026 om 9.36 u
Grapperhaus werd gisteren tijdens zijn tweede verhoor opvallend vaak geconfronteerd met appjes die hij in coronatijd naar andere bewindslieden stuurde en die de coronacommissie boven water wist te krijgen. Hij moest daar veel kritische vragen over beantwoorden. De vraag is nu of De Jonge vandaag iets soortgelijks op zijn bordje zal krijgen, want ook zijn app- en mailverkeer is vermoedelijk ingezien.
3 sep 2026 om 9.36 u

De Jonge verschijnt opnieuw voor de coronacommissie
Om 14.00 uur vindt oud-gezondheidsminister Hugo de Jonges tweede openbare coronaverhoor plaats. Mogelijk is hij ook al eens achter gesloten deuren verhoord door de commissie, maar dat is nooit bekendgemaakt.
In zijn eerste openbare verhoor begin juli erkende De Jonge de schade van het coronabeleid, maar nam hij inhoudelijk weinig afstand van zijn keuzes. Volgens hem waren de maatregelen hard, maar noodzakelijk vanwege de druk op de zorg. Hij had naar eigen zeggen geen alternatief. Een samenvatting van zijn verhoor kun je hier teruglezen.
3 sep 2026 om 9.27 u

Putters pleitte voor meer oog voor sociale gevolgen
Om 10.00 uur eerst het verhoor van Kim Putters dus. Hij is tegenwoordig voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, maar was tijdens de coronaperiode directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Hij nam dus zelf geen coronabesluiten en was ook geen OMT-lid.
Toch wil de parlementaire enquêtecommissie hem spreken. Het SCP onderzocht destijds namelijk wat de coronamaatregelen deden met welzijn, mentale gezondheid, werk, onderwijs, sociale contacten en vertrouwen in de overheid. Hij waarschuwde het kabinet bijvoorbeeld voor eenzaamheid en leerachterstanden en pleitte voor een coronabeleid waarin sociale en maatschappelijke gevolgen zwaarder zouden meewogen.
Meestal werden de SCP-adviezen op papier naar de bewindslieden gestuurd, maar een enkele keer was hij ook uitgenodigd in voor een zondags Catshuisovereg.
3 sep 2026 om 9.18 u
Goedemorgen! Na de verhoordag van gisteren die eindigde met de beledigende appjes van Ferd Grapperhaus staan vandaag de verhoren van oud-SCP-directeur Kim Putters en oud-gezondheidsminister Hugo de Jonge op het programma. Het is de laatste verhoordag van de achtste en een-na-laatste verhoorweek. Het thema van deze week is nog altijd 'reflecteren en vooruitkijken: besturen tijdens een pandemie'.
内容来自 NU.nl - Coronavirus,版权归原作者所有。
阅读原文 ↗