Lees terug hoe de coronaverhoren van Grapperhaus en Van Dissel verliepen
Goedendag en welkom in dit liveblog. Hier hou ik, Sanne Oving, je op de hoogte van de vijftiende dag van de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar het coronabeleid.
Liveblog
1 jul 2026 om 18.55 u

Het verhoor van Van Dissel is voorbij. De commissie lijkt omwille van de tijd het onderwerp 'bedreigingen' te hebben geschrapt, en dat noemt Van Dissel "opmerkelijk". "Maar ik denk wel dat het belangrijk is dat de samenleving moet weten dat je je adviseurs moet beschermen. Niet eens voor de personen zelf, niet voor het gezin, maar wel dat je verzekerd bent van wetenschappelijk advies."
Veel andere OMT'ers werden wel bevraagd naar hun ervaringen met bedreigingen. En juist Van Dissel had hier als hoofd van het OMT en een van de bekendere "gezichten" van de coronapandemie veel mee te maken.
1 jul 2026 om 18.51 u
Van Dissel was furieus over eerste schoolsluiting: 'Een falen'
Het kabinet besloot tot de eerste schoolsluiting in het voorjaar van 2020 nadat de Federatie Medisch Specialisten (FMS), een koepelorganisatie die circa 22.000 specialisten en instellingen in Nederland, opriep tot een schoolsluiting. Het OMT zag die noodzaak toen nog niet.
Sterker nog, Van Dissel kreeg het besluit van het kabinet mee via een persbericht. "De politiek had op dat moment al besloten. Er was niet eens meer een discussie gevoerd". Dat was voor hem een "koude douche".
Van Dissel is nog samen met oud-zorgminister Bruno Bruins richting het LUMC in Leiden gereden, waar het bestuur van FMS was. Daar was hij furieus. "De schoolsluiting was een ongelooflijke domper voor ons. Dat vond ik persoonlijk gewoon een falen."
1 jul 2026 om 18.35 u
Van Dissel blijft erbij: mondkapjes eerst te weinig effect
Het OMT was in eerste instantie geen voorstander van het gebruik van niet-medische mondkapjes in de openbare ruimte. Het OMT sprak zich daar ook over uit en noemde het besluit van het kabinet om mondkapjes dringend te adviseren een "politiek besluit".
Wetenschappers zagen maar een klein effect, zegt Van Dissel. Je zou 100.000 mensen met mondkapjes nodig hebben om één besmetting in de publieke ruimte te voorkomen.
Intensivist Diederik Gommers, ook eerder hier verschenen, zei dat het wel een sociaal effect zou kunnen hebben: door de mondkapjes zouden mensen zich weer bewust worden van het gevaar van het virus. "Als men op grond van sociologie wil besluiten om mond-neusmaskers te gebruiken dan heeft dat onze zegen, maar dat betekent niet dat het OMT dat moet doen", vindt Van Dissel.
Later werd het gebruik van de niet-medische mondkapjes in de buitenruimte wel logischer, zegt Van Dissel. "Maar het blijft nog steeds dat een heleboel mensen mondkapjes hebben gebruikt zonder dat het een persoonlijk voordeel heeft geboden."
1 jul 2026 om 18.15 u

'1,5 meter afstand niet genoeg in slecht geventileerde ruimte'
In het begin van de coronapandemie ontstond discussie over de invloed van aerosolen, minuscule druppeltjes die lang in de lucht blijven zweven. In hoeverre dragen die bij aan de verspreiding van het coronavirus? Dat zou niet alleen invloed hebben op de anderhalvemeterregel, die daardoor minder nuttig zou zijn, maar ook ervoor kunnen zorgen dat ventilatie een belangrijke rol ging spelen in het indammen van het virus.
Van Dissel gaat heel uitgebreid de inhoud in, en krijgt daar ook de ruimte voor van de commissie. Zijn uitleg komt erop neer dat het "OMT aerosolen niet ontkent". Het had zeker in bepaalde situaties een rol kunnen spelen. Volgens Van Dissel blijkt dat uit het feit dat het OMT onder meer adviezen heeft gegeven over koren en fanfares.
En in slecht geventileerde ruimtes, Van Dissel noemt bijvoorbeeld de zaal waar we nu in zitten, was een afstand van 1,5 meter niet genoeg om verspreiding van het virus tegen te gaan.
1 jul 2026 om 17.44 u
Van Dissel: Maatregelen werden steeds grotere spaghettibrij
Hoe langer corona duurde, hoe meer effect dat had op de bereidheid van mensen om zich aan de maatregelen te houden. Daar komt ook bij dat de maatregelen niet altijd eenduidig waren, en daar vraagt de commissie Van Dissel ook naar.
"Als je naar het hele beleid kijkt dan werd dat steeds meer een grote spaghettibrij van maatregelen waarbij je denkt: kan dat niet simpeler?", zegt Van Dissel. Maar dat kon blijkbaar niet, voegt hij daaraan toe.
De manier waarop naar de crisis werd gekeken, veranderde ook per opleving van het virus, zag Van Dissel. "In de eerste golf kon je nog aan hardcore ziektebestrijding doen". En daarna werden ook maatschappelijke factoren belangrijk, waardoor er bijvoorbeeld gekeken moest worden naar of winkels en horeca open konden.
Heeft Van Dissel dat destijds ook aangegeven, vraagt de commissie zich af. "Ik denk dat iedereen eerlijk gezegd vond, ook de bewindslieden, dat het wel erg complex werd."
1 jul 2026 om 16.25 u
OMT had helderder kunnen zijn over wanneer avondklok kon stoppen, vindt Van Dissel
De avondklok is uiteindelijk meer dan drie maanden van kracht geweest. Van Dissel maakt de reden daarvoor heel politiek: het OMT had eerder namelijk al gezegd dat de avondklok zo snel mogelijk moest stoppen.
Maar daarbij steekt hij ook de hand in eigen boezem: het OMT "heeft nagelaten" de maatregel te koppelen aan bepaalde waarden, bijvoorbeeld het besmettingsgetal waarbij de maatregel wat het OMT betreft weer losgelaten kon worden. "We hadden daar misschien helderder over kunnen zijn."
Want toen de avondklok er eenmaal was, werd het onderdeel van een proces welke maatregel als eerste losgelaten kon worden, zegt Van Dissel. Daardoor werd de schoolsluiting eerder teruggedraaid dan de avondklokregel.
1 jul 2026 om 16.19 u
Van Dissel: Avondklok heeft naar alle waarschijnlijkheid geholpen
Van Dissel is wederom breedsprakig en legt uitgebreid uit waarom het OMT tot het advies kwam om een avondklok in overweging te nemen. Onderdeel van dat advies was de berekening dat de maatregel zou zorgen voor een afname van het aantal besmettingen van 8 tot 13 procent.
Over die percentages is al veel gesproken in de enquêtezaal, mede doordat deze cijfers zijn gebaseerd op avondklokmaatregelen in het buitenland. De commissie lijkt wat twijfels te hebben bij dat onderzoek. Want in hoeverre kon men dit onderzoek dit toepassen op Nederland?
Van Dissel vindt het zelf logisch dat er naar het artikel is gekeken, laat hij doorsijpelen. Als OMT probeer je ook duidelijk te maken wat voor effect je zou kunnen verwachten, legt hij uit. En daar helpen dit soort artikelen bij.
Garanties gaf het OMT echter niet, benadrukt Van Dissel ook. "Maar achteraf zeggen we naar alle waarschijnlijkheid heeft avondklok ons geholpen. Nadat hij was ingevoerd hebben we gezien dat reproductiegetal (het besmettingscijfers, red.) verder daalde."
1 jul 2026 om 15.24 u
Van Dissel: 'Gedoe rond groepsimmuniteit is mijn schuld'
In het beginperiode werd de strategie waarbij een groot deel van de mensen besmet zou raken met het coronavirus en daardoor immuniteit zou opbouwen, een groot ding. Rutte zei in zijn speech van 16 maart 2020 dat groepsimmuniteit "tot een beheerste verspreiding" zou leiden, "onder groepen die het minste risico lopen". Op die manier zou het virus langzaam uitsterven, was het idee.
Daar ontstond destijds veel ophef over. Rutte moest later nuanceren dat het niét het doel was dat veel mensen besmet zouden raken, met mogelijk veel ziekte en overlijdens tot gevolg.
"Het hele gedoe over kudde-immuniteit (groepsimmuniteit, red.) is gewoon mijn schuld", zegt Van Dissel. Hij zou de strategie gesuggereerd hebben, waarna het prominent in de toespraak van Rutte terechtkwam. Het idee was volgens hem "te kort door de bocht" en "zonder duidelijk perspectief". Hij neemt het zichzelf kwalijk dat er niet meer toelichting en perspectief in de speech van Rutte terechtgekomen is.
Daarnaast bleek al heel snel dat de strategie "mission impossible werd" en dat er zo snel mogelijk vaccins nodig waren, zegt Van Dissel.
1 jul 2026 om 15.05 u

Oud-OMT-baas Jaap van Dissel is in de enquêtezaal verschenen voor zijn tweede gesprek. Het is vandaag iets minder druk op de publieke tribune en op de perstribune dan de eerste keer dat Van Dissel hier moest verschijnen.
1 jul 2026 om 13.49 u

Het verhoor van Grapperhaus is voorbij. De oud-minister komt na de zomer langs voor zijn tweede verhoor. Om 15.00 uur gaat het hier verder, dan is de beurt aan oud-OMT-baas Jaap van Dissel.
1 jul 2026 om 13.45 u
Grapperhaus over bedreigingen: 'Het is een schande'
Het tweede deel van het verhoor verloopt een stuk rustiger dan het deel voor de pauze. De commissie wil tenslotte nog even inzoomen op bedreigingen en vraagt eerst aan Grapperhaus wat zijn eigen ervaringen zijn.
Die heeft de oud-minister op papier meegenomen: hij laat de commissie foto's zien van de bekladdingen van zijn huis. En hij ziet daarin een groter probleem. "Mensen die een penalty missen krijgen al bedreigingen", zegt hij hoorbaar boos. "Ik denk dat sociale media daarbij een verschrikkelijk gif zijn. Blijkbaar kan je niet meer kennelijk met elkaar een gezamenlijke dialoog hebben."
Kinderarts Karoly Illy vertelde vorige week geëmotioneerd in de enquetezaal zich niet gehoord te hebben gevoeld in de bedreigingen aan zijn adres. Dat doet Grapperhaus verdriet, zegt hij nu. Het ministerie was daar serieus mee bezig. "Ik vind het voor iedereen die bedreigd is een schande. "Misschien moeten we zeggen dat we voortaan steviger op dit soort communicatie moeten inzetten. We moeten het samen oplossen."
1 jul 2026 om 13.18 u
Naleving coronatoegangsbewijs haperde
De naleving van het coronatoegangsbewijs, waarmee mensen in coronatijd op vertoon van een negatieve test of vaccinatiebewijs toch uitstapjes konden maken, haperde, erkent Grapperhaus.
Ondernemers waren zelf verantwoordelijk voor de controle aan de deur. Met de veiligheidsregio's was afgesproken dat gemeenten en politie alleen steekproefsgewijs zouden controleren en handhaven, en op plekken met een hoog risico.
De commissie legt Grapperhaus een onderzoek voor waaruit naar voren kwam dat in de horeca een op de drie bezoekers niet werd gecontroleerd, en in sportkantines zelfs twee op de drie.
1 jul 2026 om 12.35 u
Grapperhaus zag proportionaliteit avondklok afnemen
Grapperhaus zag de proportionaliteit van de avondklok geleidelijk afnemen, zegt hij. Daarmee bedoelt hij: weegt het effect op de virusverspreiding op tegen de inperking van mensenrechten?
Bepaalde groepen werden onevenredig getroffen door de maatregel, benadrukt hij. Hij wordt emotioneel als hij spreekt over onder anderen daklozen en eenzame mensen.
"We hebben gezien dat het heftig was, maar ook dat het veel effect had", zegt Grapperhaus. Volgens hem zorgde de avondklok ervoor dat er minder besmettingen waren dan gevreesd.
Toch had de oud-minister "echt wel tien rondjes gelopen" als hij van tevoren had geweten dat de maatregel in totaal drie maanden en vijf dagen zou duren.
1 jul 2026 om 12.06 u
Na een korte pauze laat de commissie weten dat de planning van vandaag is veranderd. Normaal gesproken duurt het eerste verhoor van 10.00 tot 13.00 uur, maar het verhoor met Grapperhaus loopt uit en gaat door tot 14.00 uur. Het tweede verhoor met Jaap van Dissel start daardoor een uur later en zal om 15.00 uur beginnen.
1 jul 2026 om 11.52 u
Grapperhaus: 'Hebben toen wel goede besluit genomen'
Zou Grapperhaus met de kennis van nu opnieuw de handtekening zetten onder de avondklok en de verlenging daarvan? Dat vindt de oud-minister een "gevaarlijke" vraag, maar "met de kennis van nu zeg ik: ja, we hebben toen, hoe pijnlijk ook, wel het goede besluit genomen".
Hij denkt wel dat het besluit beter gemotiveerd had kunnen worden en wijst bijvoorbeeld op onderzoeken die naar de avondklok in de Duitse stad Hamburg zijn gedaan. "Maar ik had die kennis toen niet."
1 jul 2026 om 11.35 u
1:03
Grapperhaus schiet vol bij vragen over avondklok tijdens coronaverhoor
1 jul 2026 om 11.34 u
Grapperhaus wil niet zeggen wie er voor avondklok was
Wat volgt is een zeer stekelige discussie wie binnen het kabinet wél voor de avondklok was. Grapperhaus liet namelijk vallen dat er binnen het kabinet bewindslieden waren die voor de maatregel waren. Maar als commissielid Songül Mutluer vraagt welke ministers dat waren, geeft Grapperhaus geen antwoord.
De personen die in de coronazaal worden gehoord, staan onder ede. Dat betekent dat ze antwoord moeten geven en niet mogen liegen. Daar herinnert Mutluer de oud-minister dan ook meermaals aan.
Grapperhaus zegt niet meer precies te weten welke ministers voor de maatregel waren, zelfs als Mutluer hem specifiek vraagt naar bepaalde bewindspersonen. "Ik sta onder ede en ik ga niet tegen u meer herinneringen produceren dan ik eigenlijk heb." Mutluer gaat tijdens de pauze nadenken over hoe de commissie hierop zal terugkomen.
1 jul 2026 om 11.14 u

Onenigheid binnen kabinet over invoer avondklok
Het kabinet spreekt met één mond, is een veelgehoorde uitspraak in Den Haag. Maar rond de avondklok bestonden ook flinke meningsverschillen binnen het kabinet, blijkt tijdens het verhoor van Grapperhaus. Er was dan ook "goede discussie" over de maatregel, zegt de oud-minister.
Naast dat Grapperhaus de avondklok een "moeilijke en zware maatregel" vond, had ook Kajsa Ollongren (destijds minister van Binnenlandse Zaken) grote bezwaren. Uit het verhoor van oud-minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) bleek eerder al dat de maatregel hem zwaar viel.
In een gesprek met de twee bewindslieden heeft Grapperhaus gezegd dat ze "epidemiologisch met de rug tegen de muur stonden". Ondanks die individuele bezwaren droeg het kabinet later uit achter de maatregel te staan.
1 jul 2026 om 10.52 u
Emotionele Grapperhaus: 'Niet helemaal overtuigd van doelmatigheid avondklok'
Grapperhaus wordt emotioneel zodra het over de avondklok gaat. De omstreden maatregel lag al eerder dan januari 2021 op tafel, maar toen zag hij nog geen aanleiding om die in te voeren. "Het kwam neer op mijn handtekening en daar had ik geen zin in. Femke Halsema zei dat ik gezonde tegenzin had. Het was gespierde tegenzin."
In januari 2021 werd de maatregel alsnog ingevoerd. De oud-minister baseerde dat besluit op drie criteria: medische noodzaak, doelmatigheid (helpt zo'n avondklok in de bestrijding van het virus) en handhaafbaarheid. Over die doelmatigheid had hij later alsnog sterke twijfels.
"Ik vond de argumentatie van het OMT niet om over naar huis te schrijven, om het netjes te zeggen", zegt Grapperhaus. "Ik was niet helemaal overtuigd van de doelmatigheid. Op het onderdeel medische noodzaak begreep ik het wel." Hij wijst onder meer op alarmerende berichten over de besmettelijkheid van de Britse en Zuid-Afrikaanse variant die het kabinet toen bereikte.
Grapperhaus had ook grote grondrechtelijke bezwaren, zegt hij. Maar: "Op enig moment heb ik gezegd dat we, of je het leuk vindt of niet, het recht op volksgezondheid zwaarder moeten laten wegen."
1 jul 2026 om 10.35 u
Grapperhaus: 'Duurde te lang voor coronawet er kwam'
In het begin van de crisis werden de coronamaatregelen vastgelegd in noodverordeningen die burgemeesters moesten ondertekenen. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema benoemde dat maandag al. Pas in december 2020 kwam er een wettelijke basis met een coronawet. Kwetsbaar, noemde Halsema dat democratische proces.
Ook Grapperhaus vond dat er eerder wetgeving had moeten komen. "We hebben er met z'n allen veel te lang over gedaan", zegt Grapperhaus. De oud-minister was daar zelf ook bij, benadrukt hij. Maar ook in de debatten met de Kamer werden steeds weer nieuwe punten genoemd die in de wet opgenomen moesten worden
Eigenlijk zou je als parlement in zo'n situatie drie tot vijf Kamerleden moeten uitvaardigen die in een parlementaire commissie meedenken over spoedwetten, geeft Grapperhaus de commissie mee.
1 jul 2026 om 9.32 u

Tweede verhoor: Jaap van Dissel
Oud-OMT-baas Jaap van Dissel zagen we begin deze maand ook al in de enquêtezaal. Zijn verhoor ging toen vooral over de manier waarop het OMT adviseerde en hoe de crisisstructuur in elkaar zat. De commissie gaf toen al aan niet in te gaan op de mondkapjes en de avondklok. Dat gaat vandaag dus wel gebeuren.
Van Dissel verzette zich in het begin van de pandemie nog tegen de inzet van niet-medische mondkapjes; pas later veranderde het OMT van mening. En over de avondklok zei het OMT dat het "een aanvullende bijdrage" zou kunnen leveren aan het terugbrengen van het aantal besmettingen, al was het volgens de experts ook niet duidelijk hoeveel effect een avondklok daadwerkelijk zou hebben.
1 jul 2026 om 9.17 u

Eerste verhoor: Ferd Grapperhaus
Ferd Grapperhaus was van 2017 tot 2022 minister van Justitie en Veiligheid. Tijdens de coronapandemie boog hij zich onder meer over de naleving van de coronamaatregelen en de wettelijke verankering van die coronaregels. Tijdens zijn ministerschap kwam hij zelf in opspraak vanwege het niet naleven van de coronaregels op zijn eigen bruiloft.
Maar vandaag gaat het vooral over het invoeren van de avondklok. Grapperhaus noemde de maatregel zelf "een laatste redmiddel" en moest halsoverkop ook nog een wettelijke onderbouwing regelen toen de rechtbank een streep haalde door zijn oude plan. Ook de rellen die ontstonden naar aanleiding van de avondklok vielen onder zijn portefeuille als justitieminister.
30 jun 2026 om 9.00 u
Avondklok en onrust in de maatschappij onder de loep genomen
Hoe kijken oud-bestuurders en betrokkenen naar de invoering van de omstreden avondklok? En is er goed gereageerd op de daaropvolgende rellen? Het zijn enkele vragen die we deze week veel voorbij horen komen in de enquêtezaal. Eergisteren werden de Amsterdamse burgemeester en oud-korpschef Henk van Essen bevraagd over de avondklok. Vrijdag gaan we Hanneke Schippers-Spanninga, toenmalig directeur Constitutionele Zaken en Wetgeving bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, en Romy Quint van actiegroep Vrouwen voor Vrijheid horen.
Vandaag belooft een interessante dag te worden. Voormalig OMT-baas Jaap van Dissel moet vanmiddag voor de tweede en laatste keer voor de commissie verschijnen. Ook Ferd Grapperhaus, toenmalig minister van Justitie en Veiligheid wordt twee keer verhoord, al wordt vanochtend zijn eerste keer.
内容来自 NU.nl - Coronavirus,版权归原作者所有。
阅读原文 ↗