Lees hier de coronaverhoren over de avondklok en onrust in samenleving terug

Goedendag en welkom in dit liveblog. Hier hield ik, Kim Einder, je eerder vandaag op de hoogte van de zestiende dag van de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar het coronabeleid.

Liveblog

3 jul 2026 om 16.14 u

En daarmee zijn we aan het eind gekomen van de verhoren van vandaag.

De gesprekken van volgende week staan in het teken van vaccinaties en het coronatoegangsbewijs. Getuige Jaap van Delden, destijds ambtelijk verantwoordelijk voor het vaccinatieprogramma, trapt maandag om 10.00 uur de verhoorweek af.

Ook topambtenaar Marjolijn Sonnema, opiniemaker Maurice de Hond, oud-staatssecretaris Mona Keijzer en oud-voorzitter van Koninklijke Horeca Nederland Robèr Willemsen komen aan de beurt. Hugo de Jonge sluit vrijdagmiddag de week af, voordat een paar weken reces begint.

Heb je nog vragen over de coronaverhoren en de parlementaire enquête? Mail me gerust op kim@nu.nl, dan probeer ik je verder te helpen. Fijn weekend!

3 jul 2026 om 16.11 u

'Referenda nodig voor herstel vertrouwen'
Quint denkt niet dat het sinds corona geslonken vertrouwen van burgers in de overheid en in de wetenschap vanzelf weer terugkomt. "Dat is nu nihil", zegt ze, al klopt die bewering niet. Ongeveer 40 procent van de Nederlanders vertrouwt de politiek nog, dat is minder dan ooit gemeten. Ruim 70 procent vertrouwt de wetenschap als onderzoeksinstituut. 

Om dat vertrouwen bij haarzelf weer op te krikken, heeft ze "referenda nodig zoals in Zwitserland", vertelt ze. Daar hebben mensen direct inspraak in sommige politieke besluiten. Daar is tot dusver geen politieke meerderheid voor in Nederland. Er zijn soms wel referenda, maar die zijn alleen 'raadgevend', dus adviserend en niet bepalend.

Quint vindt het lastig om te zeggen wat er binnen het huidige overheidsstelsel gedaan zou kunnen worden om het vertrouwen te vergroten. "Misschien een loket waarbij mensen terechtkunnen, onafhankelijk van de overheid. Een beetje zoals het juridisch loket."

En partijen "zouden wellicht meer contact kunnen houden met hun achterban, maar dat weet ik niet precies." Zelf zegde ze tijdens de pandemie haar lidmaatschap van Partij voor de Dieren op omdat ze het oneens was met het "opsluiten" van burgers als coronamaatregel.

3 jul 2026 om 15.46 u

'Waarom beschermden we onze ouderen niet gerichter?'
Quint was geen fan van het coronatoegangsbewijs destijds, het 'vinkje' dat je nodig had om bijvoorbeeld naar evenementen te kunnen. Daarvoor moest je getest, gevaccineerd of recent genezen zijn. "In de essentie ben je dan een groep mensen de toegang tot de samenleving aan het ontzeggen op basis van hun fysieke omstandigheden. Dan zijn we echt op een hele vreemde manier bezig."

'Dansen Met Janssen', dus weer mogen uitgaan na het vaccin van farmaceut Janssen, was een vorm van "door een hoepel springen", vindt ze. "Als je je liet vaccineren, mocht je weer doen wat je graag deed." 

Corona was "onder jongeren helemaal geen probleem", zegt ze. "waarom hebben we hun dan druk opgelegd? De gemiddelde leeftijd van de overledenen was 84. Hadden we niet veel gerichter onze ouderen moeten beschermen, zoals in Zweden?"

Daarbij moet wel aan worden toegevoegd dat de situatie in Zweden zich niet 1-op-1 laat vergelijken met Nederland. Onder meer vanwege de bevolkingsdichtheid kan dat niet.

3 jul 2026 om 15.37 u

Beeld: ANP

Quint aan het begin van haar verhoor.

3 jul 2026 om 15.08 u

Beeld: ANP

Een foto van de eerste Vrouwen voor vrijheid-manifestatie, september 2020 in Utrecht.

3 jul 2026 om 15.05 u

Overheid 'creëerde bewust angst', denkt Quint
Als Quint wordt gevraagd of de overheid volgens haar bewust angst creëerde onder inwoners, twijfelt ze eerst. "Ik zou het woord 'bewust' daar niet bij willen gebruiken, maar denk wel dat dat gebeurd is." 

Ze pakt er een citaat van Hugo de Jonge bij: "Wij blijven vaccineren: wijk voor wijk, deur voor deur en arm voor arm. We weten vrij precies per postcode waar ze wonen." Dat klinkt allemaal "vrij bedreigend", vindt Quint. Bij nader inzien vindt ze zoiets toch wel een bewuste zet, valt op te maken uit haar antwoord en toon.

3 jul 2026 om 14.57 u

Hoe berichtte NU.nl over de Vrouwen voor Vrijheid-manifestaties?
Mocht je het je afvragen: NU.nl heeft destijds ook weinig tot geen aandacht besteed aan de Vrouwen voor Vrijheid-manifestaties. Wel aan onder meer de uit de hand gelopen demonstraties.

Onze redactie is terughoudend met berichtgeving over demonstraties, omdat de nieuwswaarde van een demonstratie vaak beperkt is. Er zijn dagelijks immers talloze protesten. Hoe groter de demonstratie en vooral hoe groter de uitzonderlijkheid en de impact ervan, hoe nieuwswaardiger we dat vinden.

3 jul 2026 om 14.55 u

'Overheid, reguliere media en alternatieve media allemaal eenzijdig'
Quint is kritisch op het beeld dat de overheid en de reguliere media schetsten: dat was te eenzijdig, vindt ze. De  alternatieve media die toen opkwamen, berichtten voor haar gevoel 180 graden anders, maar op die manier óók weer eenzijdig. In haar optiek was er geen enkel medium dat het volledige plaatje schetste. "Dat vind ik nog steeds jammer."

Ze vindt onder meer dat de reguliere media "geen goed beeld van de werkelijkheid schetsten" wat de anti-coronabeleidprotesten betreft. Door alleen te focussen op de demonstraties die met geweld door de politie werden beëindigd, leek het alsof alle coronacritici in Nederland dachten en handelden zoals de betogers op die protesten. Bovendien ging de berichtgeving niet meer over waarom die mensen daar stonden, namelijk de kritiek op het coronabeleid, zegt Quint. 

De (niet uit de hand gelopen) manifestaties van Vrouwen voor Vrijheid werden "genegeerd", zegt ze. "Er was gewoon niets over in de media verschenen."

3 jul 2026 om 14.25 u

'Alsof vaccin enige oplossing was om vrij te kunnen leven'
Quint besloot zich in coronatijd kritisch uit te spreken over vaccins door "de druk die ontstond". Al in april 2020 ervoer ze een "alarmerend moment" toen volksgezondheidsminister Hugo de Jonge de indruk wekte dat "een vaccin de enige oplossing was om weer vrij te komen van lockdowns en vrij te kunnen leven."

"Zes jaar lang was dit onderwerp mijn hobby, van 2014 tot 2020, en heb ik er veel van geleerd en met artsen over gesproken. Maar ik waardeerde het heel erg dat ik in Nederland leefde en we allemaal de vrijheid hebben om geïnformeerde keuzes te maken. Dat ik per vaccinatie een goede afweging heb kunnen maken."

Die vaccinvrijheid nam volgens Quint af in coronatijd. "Die druk was voor mij een uitnodiging om dat wat ik in die zes jaar had geleerd, toch te gaan delen."

3 jul 2026 om 14.14 u

Quint had vóór coronatijd al kritiek op vaccinaties
"De missie van Vrouwen voor Vrijheid was opkomen voor grondrechten door middel van informeren, activeren en inspireren", vertelt Quint. 

Maar al vóór de oprichting van Vrouwen voor Vrijheid in coronatijd sprak Quint zich op Facebook kritisch uit over vaccinaties. "Ik heb negen jaar bij KLM gewerkt en veel vaccinaties gehad. Rond 2014 attendeerde een arts me ergens op, waardoor ik vraagtekens kreeg bij bepaalde vaccinaties." Dat ging over het hepatitis B-vaccin. "Die arts heeft mij erop geattendeerd dat die ziekte overdraagbaar was via spuiten en seksuele overdracht. Het verbaasde me dat hele kleine kindjes dat vaccin dan al kregen. Zo is mijn aandacht voor dit onderwerp 'aangegaan', en in de jaren die volgden heb ik er best wel veel over gelezen."

Toen de coronacrisis uitbrak en een vaccin versneld op de markt kwam, voelde ze zich voor het eerst geroepen zich uit te spreken. In haar omgeving zag ze weinig oog voor de nadelen van vaccinaties, zegt ze. 

De overdraagbaarheid van hepatitis B ligt overigens iets genuanceerder. Die ziekte is inderdaad overdraagbaar via injectienaalden en seksueel contact. Maar ook het delen van scheermesjes, tandenborstels, nagelschaartjes en -vijlen kan via achtergebleven bloed een besmetting veroorzaken. Net als bloed van een besmet persoon dat in een open wondje terechtkomt.

3 jul 2026 om 14.01 u

Middagverhoor: Romy Quint
We gaan weer verder! Romy Quint neemt nu plaats achter de verhoormicrofoon, destijds medeoprichter van actiegroep Vrouwen voor Vrijheid. Zij kon zich niet vinden in de coronamaatregelen, maar voelde zich ook niet thuis bij bijvoorbeeld de demonstranten van Viruswaarheid. Met tien andere vrouwen en één man organiseerde ze onder meer een manifestatie op het Museumplein. 

Een demonstratie wilde ze dat destijds niet noemen: "Bij een demonstratie denk je aan spandoeken en leuzen die ergens tégen zijn. Wij willen juist manifesteren wat we wél willen", zei ze destijds tegen het Parool. Ze wilde "Dat onze vragen, over mondkapjes bijvoorbeeld, ook aan bod komen."

3 jul 2026 om 13.32 u

Beeld: ANP

En daarmee is er een einde gekomen aan het openbare verhoor van oud-topambtenaar Hanneke Schipper-Spanninga. Om 14.00 uur is Romy Quint van de actiegroep Vrouwen voor Vrijheid aan de beurt. Tot dan!

3 jul 2026 om 13.29 u

'Te weinig aandacht voor situatie verpleeghuizen'
Schipper vond dat er te weinig aandacht was voor de schrijnende situatie in de verpleeghuizen, waar twee maanden lang geen enkel bezoek mocht komen. "Dat heb ik zelf lastig gevonden", zegt ze. Ze vond het bezoekverbod een te vergaande beperking. "Daarvan hebben we onvoldoende gezegd: dit gaat te ver."

Ook vond ze het problematisch dat verpleeghuizen de maatregelen zelf vorm mochten geven, waardoor bijvoorbeeld de uitzonderingsregels verschilden. Dat maakte het "heel willekeurig". Bij een volgende landelijke crisis moet die invulling wat haar betreft niet overgelaten worden aan individuele verpleeghuizen.

3 jul 2026 om 12.23 u

'Wij vonden coronatoegangsbewijs niet zo ingrijpend'
Commissielid Annelotte Lammers benoemt nu meermaals kritiek die er destijds was op het zogeheten coronatoegangsbewijs. Met die QR-code kreeg je na vaccinatie, negatieve test of recent herstel toegang tot bijvoorbeeld de kroeg of de bioscoop.

Voor onder meer de horeca voelde het als 'een stap terug', zeker omdat andere maatregelen van tafel gingen en er voor de horeca dus gevoelsmatig 'een maatregel bij kwam'. Bovendien waren er vragen over de uitvoerbaarheid en handhaving. Schipper was niet op de hoogte van die kritiek en twijfels vanuit de samenleving, of kan het zich niet meer herinneren.

Ze was destijds en is nog steeds positief over het coronatoegangsbewijs. "Ik heb niet het idee dat het helemaal mislukt is. Ik denk dat het een tijd goed gefunctioneerd heeft. Ik zie geen aanleiding om nu te concuderen dat de invoering ervan niet proportioneel was."

3 jul 2026 om 12.07 u

Schipper zag rechterlijke streep door avondklok niet aankomen
Schipper was verbaasd toen een rechter in februari 2021 in een door Stichting Viruswaarheid aangespannen rechtszaak een streep haalde door de avondklok omdat die juridisch niet in orde zou zijn. Zij en haar team dachten dat de verregaande maatregel mede dankzij een grondslag in de zogeheten Wet Buitengewone Bevoegdheden Burgerlijk Gezag juridisch wel in orde was. Bovendien paste die noodwet goed bij de zwaarte van de avondklok, vond ze.

Nog diezelfde dag, vlak voor middernacht kreeg de Staat dankzij een zogeheten turbospoedappèl alsnog voorlopig weer zijn zin. Zo'n turbospoedappel is iets wat "niet vaak voorkomt, maar Schipper "wil de indruk wegnemen dat het nooit zou voorkomen. Dat klopt niet."

Uiteindelijk werd de avondklok alsnog juridisch dichtgetimmerd met de speciale Wet Tijdelijke Beperking Vertoeven in de Openlucht COVID-19. "Men wilde het zekere voor het onzekere nemen voor het hoger beroep", zegt Schipper.

3 jul 2026 om 11.35 u

Constitutionele Zaken en Wetgeving wilde "eerst de avondklok eraf"
Schipper en haar team waren het niet eens met de politieke keuze om eerst sommige andere maatregelen af te schaffen voordat de avondklok werd opgeheven. "Ons doel was duidelijk: eerst de avondklok eraf omdat die zo ingrijpend was."

Maar winter 2021 ging eerst het onderwijs weer open. Dat vond Constitutionele Zaken en Wetgeving nog wel "voorstelbaar". Over het feit dat ook bijvoorbeeld mensen met contactberoepen weer aan het werk mochten voordat de avondklok werd geschrapt, is Schipper minder positief. Grondwettelijk mocht het wel, maar "wij hadden wel het perspectief dat die maatregelen niet zo zwaar wogen als de avondklok."

Maar het was een politieke keuze, benadrukt ze. En dat mocht. 

3 jul 2026 om 11.28 u

Heb je trouwens een vraag over de coronaverhoren en hoe die verlopen? Mail 'm naar kim@nu.nl. Mogelijk zie je het antwoord later vandaag terug in dit liveblog.

Let wel: in een eerder oproepje ontving ik veel vragen die ikzelf of de parlementaire enquêtecommissie volgens jullie zou moeten stellen aan de verhoorde personen. Maar ik heb helaas geen invloed op de vragen van de commissie.

3 jul 2026 om 11.22 u

Schipper vond 'slap' OMT-advies juist wél goed onderbouwd
Het gaat nu een tijdje over het 96e advies van het Outbreak Management Team, van 11 januari 2021. Eerder deze week bleek dat oud-justitieminister Grapperhaus dat advies destijds "slapjes" vond. In het advies schreven de medisch experts onder meer dat het invoeren van een avondklok vermoedelijk tot 8 tot 13 procent minder besmettingen zou leiden.

Schipper vond dat advies helemaal niet slapjes. "Wij waren tot aan het 96e advies negatief over de avondklok, maar toen dat advies eenmaal kwam, vonden wij het goed onderbouwd." Zolang randzaken zoals de uitzonderingen maar goed waren geregeld, stak zo'n avondklok volgens de juridische experts van haar afdeling goed in elkaar.

Twee weken later was de avondklok een feit. "Aanvankelijk zou die maar twee weken duren." Het werden ruim drie maanden.

3 jul 2026 om 11.11 u

Idee voor avondklok was er in september 2020 al
Hoewel de avondklok pas in januari 2021 is ingevoerd, werd het idee in september en oktober 2020 al besproken. "Aanleiding daarvoor was dat er veel studentenhuizen waren waar de maatregelen niet werden nageleefd en daar een handhavingsprobleem was", zegt Schipper. 

"Wij hebben toen meteen gezegd: dat is geen 'noodzaak gelet op de bedreiging van de volksgezondheid', maar een handhavingsprobleem. Je kunt niet een probleem dat speelt bij een heel beperkte groep, namelijk studenten, oplossen door alle Nederlanders te verbieden 's avonds de deur uit te gaan."

3 jul 2026 om 10.48 u

Beeld: AP

Hanneke Schipper iets eerder vanochtend tijdens het afleggen van de eed.

3 jul 2026 om 10.46 u

Grondrechten afwegen 'is geen wiskunde'
Ondanks de hieronder genoemde juridische handvatten is het afwegen van botsende grondrechten "geen wiskunde", vervolgt ze. Je kunt "geen tabel maken" waar een keiharde conclusie uitkomt die ondubbelzinnig zegt of een maatregel mag of niet, legt ze uit. 

Wel was de coronacrisis volgens Schipper zo erg "dat de noodzaak zo duidelijk was, dat je daarmee al een begin had van de proportionaliteitstoets." Wel vroeg de afdeling zich vaak af of een bepaalde voorgestelde maatregel "niet net een tandje te zwaar was. Kon het niet een onsje minder?" 

En pas als de situatie "een bedreiging vormde voor de volksgezondheid" was een inbreuk op grondrechten gegrond. Het moest niet alleen "de volksgezondheid raken", dat was niet genoeg. Maar: "Op het moment dat de intensivecarecapaciteit niet toereikend was, kwam het recht op leven wel heel erg in het geding."

3 jul 2026 om 10.25 u

Coronamaatregelen waren 'voortdurende botsing van grondrechten'
Tijdens de pandemie "botsten er voortdurend grondrechten met elkaar", zegt Schipper. Het recht op onderwijs stond bijvoorbeeld onder druk, het eigendomsrecht van ondernemers werd ingeperkt via openingstijden, 
maar ook het recht op familieleven omdat je maar met weinig mensen bij elkaar mocht komen.

"Tegelijkertijd stond daar tegenover dat er een volksgezondheidscrisis was en daarmee een inbreuk op het recht op leven. Dat is een heel zwaar grondrecht." Er is geen ranglijst van welk grondrecht het belangrijkst is, benadrukt ze. Ook zijn ze niet absoluut (behalve het recht op leven), maar relatief.

Schipper en haar team moesten toetsen of de maatregelen wel juridisch in de haak waren. "Dat is best ingewikkeld", maar juridisch zijn daar wel een paar handvatten voor. De eerste toets is dat er "alleen maatregelen getroffen mochten worden als dat noodzakelijk was gezien de bedreiging voor de volksgezondheid." 

Ook keken ze naar subsidiariteit (zijn er geen alternatieve maatregelen mogelijk?) en proportionaliteit (de impact van de maatregelen in relatie tot het doel ervan).

3 jul 2026 om 10.13 u

Binnenlandse Zaken volgens Schipper 'rijksbreed de hoeder van de grondrechten'
Schipper wordt als eerste gevraagd om uitleg van haar functie van destijds. Ze was directeur van de afdeling Constitutionele Zaken en Wetgeving bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dat ministerie is "rijksbreed de hoeder van de grondrechten", zegt ze. 

Haar toenmalige afdeling (ze werkt er nu niet meer) toetst "voorstellen op grondwettelijkheid", dus ook coronamaatregelen werden langs die meetlat gelegd voordat ze ingevoerd werden. Ook adviseerde het team de ministeries op het gebied van aansprakelijkheid, bijvoorbeeld als organisaties de Staat aansprakelijk zouden houden voor nadelige gevolgen van het coronabeleid. Maar "daar hield ik me niet heel veel mee bezig".

3 jul 2026 om 10.00 u

We gaan beginnen! De enquêtecommissie zit al op haar plek. Die bestaat zoals altijd uit deze Kamerleden:

  • Daan de Kort (voorzitter, VVD)
  • Songül Mutluer (ondervoorzitter, PRO)
  • Dion Huidekooper (D66)
  • André Poortman (CDA)
  • Annelotte Lammers (Groep Markuszower)

3 jul 2026 om 9.59 u

Van Dissel zei woensdag dat avondklok 'naar alle waarschijnlijkheid' hielp
Of de avondklok bewezen werkte in Nederland, is trouwens niet met volle zekerheid te zeggen. De invoering werd gebaseerd op een berekening waaruit werd geconcludeerd dat de maatregel zou gaan zorgen voor 8 tot 13 procent minder besmettingen.

Garanties kon het Outbreak Management team echter niet gven, benadrukte Van Dissel afgelopen woensdag in de verhoorzaal. "Maar achteraf zeggen we naar alle waarschijnlijkheid heeft avondklok ons geholpen. Nadat hij was ingevoerd hebben we gezien dat reproductiegetal (hoeveel mensen een besmette persoon op zijn/haar beurt infecteerde, red.) verder daalde."

3 jul 2026 om 9.44 u

Beeld: ANP

Ruim drie maanden lang zag Nederland er 's avonds uit zoals op deze foto van een uitgestorven Leidsestraat in Amsterdam. Tussen 21.00 uur en 04.30 uur mocht je alleen de straat op als je een geldige reden had, bijvoorbeeld vanwege je werk of om de hond uit te laten. De maatregel gold van 23 januari tot 28 april 2021.

3 jul 2026 om 9.37 u

Oh, en voor wie vandaag onze politiek verslaggever en vaste coronaverhoorliveblogger Sanne Oving mist: wij ook! Maar Sanne heeft even een welverdiende minivakantie. Ik ben zorgverslaggever en neem vandaag en komende maandag de honneurs waar. Woensdag zit Sanne weer achter de knoppen.

3 jul 2026 om 9.35 u

Vandaag: topambtenaar Hanneke Schipper-Spanninga en activist Romy Quint
Vandaag worden er twee vrouwen verhoord die bij het grote publiek wat minder bekend zijn, maar ook heel relevant zijn. Vanochtend horen we Hanneke Schipper-Spanninga, toenmalig directeur Constitutionele Zaken en Wetgeving bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Vanmiddag is Romy Quint van actiegroep Vrouwen voor Vrijheid aan de beurt.

We beginnen rond 10.00 uur.

3 jul 2026 om 9.33 u

Dag 3 van de coronaverhoorweek over 'avondklok en onrust' 
De trouwe volger van de parlementaire enquêtecommissie corona zal inmiddels weten dat elke verhoorweek een eigen thema heeft. Deze week is dat de avondklok en de onrust in de samenleving tegen het coronabeleid. 

Maandag verschenen de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en toenmalig politiekorpschef Henk van Essen voor de enquêtecommissie. Woensdag waren het (opnieuw) oud-RIVM-baas Jaap van Dissel en Ferd Grapperhaus, toenmalig minister Justitie en Veiligheid.

内容来自 NU.nl - Coronavirus,版权归原作者所有。

阅读原文 ↗

把喜欢的内容,留在你的新标签页。

打开我的订阅